چندين علم است ؟ خصوصاً با توجه به اينكه مسائلى كه فقه در حوزه خود طرح كرده و در زير يك چتر قرار داده است امروز علوم مختلف خوانده مىشوند و احياناً مبادى تحقيق و متد تحقيق در آنها نيز با يكديگر مختلف و متفاوت است . پاسخ اين است كه فقه يك علم است نه چندين علم . با اينكه اگر مسائلى كه فقه در زير چتر خود قرار داده است اگر بنا شود با مبدأ استدلالى و تجربى مورد تحقيق قرار گيرد علوم مختلفى را تشكيل مىدهد ولى نظر به اينكه فقه از زاويه خاص به اين مسائل مىنگرد همه در حوزه علم واحد قرار مىگيرند . توضيح اينكه فقه به اين مسائل تنها از اين زاويه مىنگرد كه براى افراد بشر در شريعت اسلامى درباره همه اينها مقرراتى از نظر روايى و ناروايى و از نظر درستى و نادرستى و امثال اينها وضع شده است و اين مقررات را وسيله كتاب و يا سنت و يا اجماع و يا عقل مىتوان به دست آورد . از نظر فقيه ، اختلافات ماهوى آن موضوعات كه برخى طبيعت روانى فردى دارد و برخى طبيعت اجتماعى ، برخى طبيعت قضائى دارد و برخى طبيعت اقتصادى و غيره ، مطرح نيست و تأثيرى ندارد و موجب دوگانگى نمىشود . فقيه همه آنها را با يك رنگ خاص مىبيند و آن رنگ « فعل مكلف » است و احكام همه را از يك نوع مبادى استنباط مىكند و با يك متد همه را مورد تحقيق و مطالعه قرار مىدهد . اين است كه فى المثل اعتكاف و بيع و نكاح و حدود در يك رديف قرار مىگيرد . ولى اگر بنا باشد نه از زاويه مقررات موضوعه اسلامى كه بايد از ادلّه اربعه آنها را استكشاف كنيم در آن مسائل مطالعه كنيم ، يعنى اگر بخواهيم با مبادى به اصطلاح استدلالى و تجربى و عقلى خالص در موضوعات نامبرده مطالعه كنيم ، ناچاريم كه اختلافات ماهوى و طبايع گوناگون آن موضوعات را مدّ نظر قرار دهيم . آنوقت است كه ناچاريم با مبادى مختلف و با متدهاى مختلف و در حوزه‌هاى مختلف آنها را مطالعه كنيم و از اين نظر مسائل نامبرده علوم مختلفى را تشكيل خواهند داد . تقسيمات همه ارباب علوم مسائل علوم خود را به نحوى تقسيم بندى مىكنند . مثلًا منطقيين مسائل منطق را به بخش تصورات و بخش تصديقات ، و يا حكماى الهى حكمت الهى را به امور عامه و الهيات بالمعنى الاخص ، و يا اصوليون علم اصول را به